f.h
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ f.h
آرشیو وبلاگ
      All About Astronomy & Aerospace (نجومــ با چکیده ایے از فناورے فضـا)
خورشید گرفتگی یا کسوف چیست؟ نویسنده: f.h - یکشنبه ٢۸ تیر ۱۳۸۸

 

خورشید گرفتگی یا کسوف (نام قدیمی آن خور گیر) وقتی رخ می دهد که سایه ماه بر بخشی از زمین بیافتد و در نتیجه از دید قسمت هایی از کره ی زمین قرص ماه روی قسمتی از قرص خورشید را بپوشاند. این پدیده هنگامی رخ می دهد که زمین و ماه و خورشید به ترتیب در یک خط راست یا تقریبا در یک خط راست قرار بگیرند و این شرایط تنها در زمان ماه نو ممکن است

بر اساس این تعاریف نجومی هر گاه ماه از میان زمین و خورشید عبور نماید و سایه ی ماه روی قسمتی از زمین بیافتد . هم اختفا خورشید توسط ماه رخ داده است و هم گرفت زمین توسط ماه رخ داده است.

حدود سی روز طول می کشد تا ماه یک گردش کامل به دور زمین انجام دهد و در هر بار گردش یک بار ماه نو رخ خواهد داد .

اگر صفحه ی مداری گردش ماه به دور زمین همان صفحه ی مداری گردش زمین به دور خورشید می بود ، در هر ماه یک بار خورشید گرفتگی رخ می داد. اما وجود انحراف زاویه ای بین دو صفحه ، باعث می شود که در بسیاری از ماه ها ، ماه از بالا یا پایین قرص خورشید بگذرد.

بنا براین تنها دو یا سه بار در هر سال ، ماه در هنگام عبور از فاصله ی میان زمین و خورشید به اندازه ی کافی به خط واصل بین زمین و خورشید نزدیک می شود و در این هنگام گرفت خورشید رخ می دهد.

خورشید گرفتگی چهار نوع است که به طور خلاصه به توضیح در این باره می پردازیم:

 

 

1- خورشید گرفتگی حلقوی:

این نوع از گرفتگی ، هنگامی رخ می دهد که از سطح زمین اندازه ی ظاهری ماه کوچکتر از اندازه ی ظاهری خورشید دیده شود. در این وضعیت ، در مکان هایی از کره ی زمین که به خط واصل مرکز خورشید و مرکز کره ی ماه خیلی نزدیک هستند ، تنها حلقه ی پر نوری از خورشید دیده می شود و درون حلقه (که روی تاریک ماه است ) کاملا تاریک دیده می شود.

 

 

2

- خورشید گرفتگی کلی:

این نوع از خورشید گرفتگی ، هنگامی رخ می دهد که از سطح  زمین اندازه ی ظاهری ماه اندکی بزرگ تر از اندازه ی ظاهری خورشید دیده شود. در این وضعیت ، در مکان هایی از کره ی زمین که به خط واصل مرکز خورشید و مرکز کره ی ماه خیلی نزدیک هستند ، تمام سطح خورشید توسط روی تاریک ماه پوشانده می شود.

در این نوع خورشید گرفتگی امکان رؤیت جو خورشید وجود دارد که زیبایی این پدیده عمدتا به همین موضوع بر می گردد. معمولاً هر 5/1 سال یک بار یک خورشید گرفتگی کلی روی می دهد، اما هر انسان در طول عمرش شاید یک بار شانس تماشای این پدیده را داشته باشد چرا که که این موضوع وابسته به مکان ناظر است.

 

3- خورشید گرفتگی جزئی:

هر گاه خورشید گرفتگی اتفاق می افتد ، در مکان هایی از سطح کره ی زمین که از خط واصل مرکز خورشید و مرکز ماه دور هستند ، امکان رؤیت گرفت کلی یا گرفت حلقوی وجود ندارد.در چنین نقاطی- که شامل مساحت بیش تری از زمین می شود- دو قرص خورشید و ماه هم مرکز دیده نمی شوند و در نتیجه روی تاریک ماه ، تنها قسمتی از قرص خورشید را می پوشاند که به این حالت گرفت جزئی می گویند.

 

4- خورشید گرفتگی مرکب:

در بعضی از خورشید گرفتگی ها ، از سطح زمین اندازه ی ظاهری ماه و خورشید خیلی به یک دیگر نزدیک است. در این وضعیت که خیلی به ندرت رخ می دهد ، ممکن است در نقاطی از سطح زمین خورشید گرفتگی کلی و در نقاط دیگر خورشید گرفتگی حلقوی دیده شود که به این حالت خورشید گرفتگی مرکب اطلاق می گردد.در این حالت نیز در نقاطی خورشید گرفتگی جزئی دیده خواهد شد.

 

مسیر خورشید گرفتگی

در خلال گرفت ، بر اثر حرکت ماه و چرخش زمین ، سایه ی ماه زمین را از غرب به شرق طی می کند، که به این سیر حرکتی سیر گرفتگی کلی می گویند. هر کسی که در این مسیر باشد خورشید را در حالت گرفت کلی خواهد دید، این مسیر در بیش ترین حالت به 320 کیلومتر می رسد و حدود نیمی از زمین را می پوشاند.

 

در طول تاریخ این پدیده همواره مورد توجه اقوام و ملل مختلف بوده است. اغلب تمدن های کهن خورشید گرفتگی را پدیده ایی شوم می پنداشتند و درباره آن اعتقادات خرافی داشتند. چینی ها عقیده داشتند که هنگام خورشید گرفتگی اژدهایی  خورشید را می بلعد. در بسیاری از فرهنگ ها خورشید گرفتگی بلایی آسمانی پنداشته می شده است. مردم هند در خلال خورشید گرفتگی خود را تا گردن در آب فرو می کردند و اعتقاد داشتند با این کار به خورشید و ماه کمک می کنند تا در برابر اژدها از خود دفاع کنند.مردم در زمان های قدیم از گرفتگی خورشید می ترسیدند. آن ها علت گرفتگی را نمی دانستند و خیال می کردند برای همیشه خورشید ناپدید می شود.

امروزه جنبه ی علمی این موضوع به خوبی شناخته شده است وبه همین خاطر به غیر از تماشای زیبایی ظاهری استفاده ها ی علمی هم از این پدیده صورت می پذیرد.

در زمان خورشید گرفتگی به خصوص خورشید گرفتگی کلی امکان بررسی های علمی خاصی روی بعضی از مسائل علمی فراهم می گردد که در مواقع دیگر عملاً غیر ممکن است و همین مطلب ارزش علمی این پدیده را بالا می برد.

وقتی قرص ماه قرص خورشید را می پوشاند لایه های خارجی جو خورشید را می توان رصد کرد.

امروزه گرفتگی کامل ، برای اختر شناسان فرصت گران بهایی است تا بخش های کم نورتر تاج خورشید و نیز لایه ی فام سپهر را مطالعه کنند.

 

 

اصطلاحات:

اختفاء:

هرگاه از دید یک ناظر ، یک جسم آسمانی که در ظاهر بزرگ تر است از مقابل یک جسم آسمانی که در ظاهر کوچک تر است عبور نماید ، اختفاء جسم دوم (توسط جسم اول) رخ داده است. در کل دو نوع اختفاء وجود دارد:

1-اختفای سیاره ایی و سیارکی

2-اختفای پشت ماه

 

گذر:

هر گاه از دید یک ناظر ، یک جسم آسمانی که در ظاهر کوچک تر است از مقابل جسم آسمانی که در ظاهر بزرگ تر است عبور نماید ، گذر جسم اول (از مقابل جسم دوم) رخ داده است.

 

گرفت:

هر گاه یک جسم آسمانی از خلال سایه ی یک جسم آسمانی دیگر عبور کند ، گرفت جسم اول (توسط جسم دوم) داده است.

 

ماه نو:

 در حرکت ماه به دور زمین، لحظه‌ای است که کره ماه بین زمین و خورشید قرار می گیرد. معمولاً مقارنه را نسبت به راصد فرضی واقع در مرکز زمین تعریف می کنند. بنابراین به عبارت ساده مقارنه ماه و خورشید زمانی است که از دید ناظر مرکز زمین، ماه و خورشید در یک راستا قرار داشته باشند. مقارنه ماه و خورشید، لحظه تولد ماه است به همین دلیل به آن ماه نو نیز گفته می شود.

 

 

 

 

مطالب اخیر چهاردهمین کنفرانس انجمن هوافضای ایران چهارشنبه ۳٠ بهمن ۱۳٩٢ برگزاری مسابقات سراسری گلایدرهای دست پرتاب موشک های کروز (1) بابک فردوسی و ماموریت مریخ نورد کنجکاوی گذر زهره شانزدهمین گردهمایی پژوهشی نجوم ایران آخرین وضعیت ماهواره نوید علم و صنعت کارگاه ملی متغیر های گرفتی در اصفهان آخرین رصد آسمانی زمستانی بربام مرکز نجوم ادیب
کلمات کلیدی وبلاگ ستاره شناسی (۱٤۸) اخبار (۱٢٧) هوافضا (٤٢) آموزش (٢۸) ایران (٢۳) ناسا (۱٥) رصد (۱٥) دیگر (۱٢) خورشید (۱٢) ماه (۱۱) مقالات (۱٠) شهاب ها (۱٠) سیارات (۸) مریخ (٧) شاتل (٧) فضانورد (٦) گزارش (٦) تاریخچه (٦) ماهواره (٥) عکس (٥) زمین (٥) صورت های فلکی (٥) رقابت ها (٥) باشگاه نجوم اصفهان (٤) مسافرت های فضایی (٤) فیزیک (٤) سیاه چاله (۳) حیات فرا زمینی (۳) هفته نجوم (۳) مقارنه (۳) تیتان (۳) ساعت افتابی (۳) موجودات فرا زمینی (٢) یوفوها (٢) شب های گالیله (٢) بیگ بنگ (٢) هفته فضا (٢) کهکشان ها (٢) کوتوله سفید (٢) مسیه (٢) بزرگان نجوم (٢) شب یوری (٢) رقابت صوفی (٢) گالیله (٢) زحل (٢) تلسکوپ (٢) موشک (٢) عکاسی (٢) خسوف (٢) انیشتین (۱) اسلام (۱) سیارک (۱) کنفرانس (۱) نوبل (۱) زهره (۱) هابل (۱) گرانش (۱) المپیاد (۱) افسانه ها (۱) موشک کروز (۱) اخترواره (۱) ویجر (۱) پروژهای سال جهانی نجوم (۱) عکاسی آسمان شب (۱) ابرنواختر (۱) گلایدر (۱) آندرومدا (۱) آپولو (۱) دنباله دار ها (۱) نواختر (۱) سیارات فرا خورشیدی (۱) نوترینو (۱)
دوستان من گروه نجوم خواجه نصیرالدین طوسی مراغه وبگاه انجمن نجوم آسمان سبلان اردبیل گروه فيزيك دانشگاه شهركرد انجمن نجوم آسمان کویر انجمن نجوم اماتوری ایران مرکز مهندسی هوافضا sky &telescope نجوم نامه ی اینترنتی آسمان پر ستاره ایران سازمان فضایی ایران انجمن نجوم حاسب گروه نجوم آیلا-تبریز آسمان شب ايران منجمان بدون مرز مرکز نجوم ادیب پایگاه نجوم اراک انجمن نجوم یزد نجوم برای همه وبکده ی نجوم مجله ی نجوم نجوم پارسی سایت هابل دانش فضایی اسمان پارس nightsky آوا استار TWAN طرقه black jet پورتال هوافضای ایران ستاد توسعه فناوری هوافضا اخبار فناوری اطلاعات طراح قالب